Hướng dẫn chọn ống kính máy ảnh: Zoom, fixed, wide, hay tele?

Nếu bạn vừa trang bị máy ảnh ống kính rời cho mình, có lẽ bạn đã nhiều lần suy nghĩ về việc thêm ống kính nào vào túi máy ảnh của mình. Có thể máy ảnh DSLR hoặc mirrorless mới của bạn rất xịn xò, nhưng nó sẽ không đạt được tiềm năng thực sự cho đến khi bạn đi sâu vào thế giới của ống kính dành cho nó. Có một thực tế đáng buồn là phần lớn những người mua máy ảnh ống kính rời không bao giờ tháo ống kính đi kèm với thân máy (mà mọi người thường gọi là lens kit), điều này phá hỏng mục đích to lớn của việc có một máy ảnh ống kính có thể hoán đổi cho nhau. Việc đầu tư vào một ống kính mới nhiều khả năng nó sẽ giúp tăng chất lượng hình ảnh hơn so với bản thân việc nâng cấp thân máy (body) của bạn.

Trước khi chúng tôi bắt đầu, có thể bạn cũng cần tìm hiểu về khái niệm crop-factor, vì các ống kính sẽ khá khác nhau tùy thuộc vào kích thước cảm biến máy ảnh của bạn.

Đó là những thứ nhiều hơn là “zoom nhiều hay ít”

Khi bạn mua một máy ảnh ống kính rời, bạn đang có mối quan hệ với thương hiệu cụ thể đó và các ống kính có sẵn cho nó. Ví dụ, các máy ảnh DSLR của Nikon và Canon sử dụng ngàm ống kính không tương thích nhau. Mặc dù đôi khi hai hoặc nhiều công ty sẽ chia sẻ một ngàm (như Panasonic và Olympus với Micro Four Thirds hoặc Panasonic, Leica và Sigma với ngàm L), bạn không thể trộn và kết hợp bất kỳ ống kính nào với bất kỳ máy ảnh nào. Ngay cả trong các thương hiệu, bạn cần kết hợp ống kính với máy ảnh. Chẳng hạn, ống kính không gương lật của Nikon sẽ không hoạt động trên máy ảnh DSLR của hãng.

Máy ảnh DSLR và máy ảnh không gương lật – đặc biệt là các mẫu máy ảnh cấp phổ thông, entry-level – thường được bán kèm bộ lens kit, thường là một ống kính zoom cơ bản, có thể là 18-55mm hoặc 14-42mm tùy thuộc vào thương hiệu và định dạng máy ảnh của bạn . Một quan niệm sai lầm phổ biến về máy ảnh ống kính rời là chúng cung cấp khả năng zoom tốt hơn so với máy ảnh compact. Trong thực tế, điều ngược lại thường là đúng hơn. Một ống kính 18-55mm chỉ có mức zoom 3x, khác xa so với các máy point-n-shoot và máy ảnh cơ bản nhất và nó không “là gì” so với khả năng zoom 125x của Nikon P1000 .

Thông thường, mức zoom tối đa bạn sẽ tìm thấy trong một ống kính rời là khoảng 10x, nhưng so sánh máy ảnh DSLR hoặc máy ảnh không gương lật với máy ảnh point-n-shoot không thực sự công bằng. Máy ảnh ống kính rời sử dụng các cảm biến lớn hơn nhiều tạo ra hình ảnh chất lượng rất cao so với các máy compact nhỏ gọn, nhưng những cảm biến lớn đó đòi hỏi ống kính lớn hơn tương đương. Đây là lý do tại sao máy ảnh nhỏ có thể có khả năng zoom rất khủng, trong khi máy ảnh lớn hơn yêu cầu ống kính quang học to hơn để bao quát cùng một phạm vi.

Tính năng zoom cũng thường bị nhầm lẫn với cách ống kính có thể mang đối tượng đến gần. Mức zoom, chẳng hạn 3x, chỉ hiển thị phạm vi từ góc nhìn rộng nhất đến hẹp nhất cho ống kính đó. Zoom là một chỉ số tốt về tính linh hoạt, nhưng như thế không hẳn là mức độ bạn có thể đến gần với đối tượng ở ống kính đó. Để làm được điều đó, bạn cần độ dài tiêu cự, như 50mm, 100mm, v.v… ống kính sẽ được quảng cáo bởi phạm vi độ dài tiêu cự của chúng (18-55mm, 24-120mm, v.v…). Nếu một ống kính chỉ có một độ dài tiêu cự duy nhất, ví dụ 50mm, thì đó là ống kính một tiêu cự và hoàn toàn không phóng to, nhưng thường mang lại độ sắc nét vượt trội, kiểm soát độ sâu trường ảnh (DOF) và khả năng thu nhận ánh sáng tốt hơn hẳn.

Góc rộng để chụp xa: Tiêu cự là gì?

Mẫu Hasselblad XCD 21mm

Sigma 105mm F1.4 Ảnh mẫu ống kính nghệ thuật

  • 1. Một ống kính góc rộng có tầm nhìn rộng.
  • 2. Một ống kính tele cho thấy góc nhìn nhỏ hơn.

Độ dài tiêu cự gián tiếp chỉ ra góc nhìn của ống kính. Một ống kính góc rộng có thể có tiêu cự 18mm hoặc 24mm, trong khi ống kính tele có thể là 100mm, 200mm, 400mm, v.v… Trên máy ảnh full-frame, việc chuyển từ góc rộng sang tele xảy ra quanh mốc 50mm, với các ống kính gần 50mm được gọi là tiêu cự tiêu chuẩn. Dưới đây là một số loại ống kính khác nhau dựa trên độ dài tiêu cự toàn khung hình (full-frame / 35mm equivalent) tương đương. Một lần nữa, hãy xem phần giải thích của chúng tôi về crop-factor để hiểu về các định dạng khác nhau và cách chúng liên quan đến toàn khung hình.

  • Ống kính mắt cá thường rộng hơn 14mm (mặc dù ống kính góc rộng không nhất thiết phải là mắt cá)
  • Ống kính góc rộng thường bao phủ trong khoảng 14-35mm
  • Các ống kính tiêu chuẩn hoặc bình thường nằm trong khoảng 50mm
  • Ống kính tele có độ phủ từ 70-200mm
  • Ống kính siêu tele bắt đầu khoảng 300mm
  • Các ống kính macro có nhiều độ dài tiêu cự, nhưng cho phép bạn đến gần đối tượng để có độ chi tiết cao

Ống kính góc rộng thường được sử dụng cho phong cảnh hoặc làm việc trong các khu vực chật hẹp, trong khi các ống tele phổ biến cho động vật hoang dã và thể thao. Các ống kính chân dung thường rơi trong phạm vi tele ngắn, từ 50mm đến 105mm, mặc dù chúng có thể dài hơn. Mặc dù chụp chân dung bằng ống kính góc rộng có thể được thực hiện, nhưng những ống kính như vậy có xu hướng gây méo hình. Đây là lý do tại sao mũi của bạn luôn trông to hơn trong ảnh tự chụp trên điện thoại thông minh, vì điện thoại có ống kính góc rộng. Tuy nhiên, sự biến dạng tương đối đó có thể giúp nhấn mạnh khoảng cách. Đó là lý do tại sao ống kính góc rộng phổ biến cho các môn thể thao như trượt ván.

Mặc dù ống kính macro thường là ống kính tele, nhưng điều thực sự quan trọng ở đây là độ phóng đại hoặc tỷ lệ tái tạo. Một ống kính macro thông thường sẽ có tỷ lệ tái tạo là 1: 1, có nghĩa là nếu bạn chụp ảnh, chẳng hạn một đồng xu, hình ảnh của đồng xu được ống kính chiếu lên cảm biến sẽ có cùng kích thước với chính đồng xu. Sau đó, bạn có thể tưởng tượng bao nhiêu chi tiết sẽ hiển thị khi bạn nhìn vào hình ảnh đó trên màn hình máy tính hoặc tạo một bản in lớn.

Ống kính zoom

Đánh giá Sigma 14-24mm f2.8

Sự tiện lợi của ống kính zoom không thể đánh bại, vì nó cung cấp một phạm vi độ dài tiêu cự rộng, trong đó ống kính một tiêu cự được cố định chỉ trong một tiêu cự. Ngoài các ống kính zoom kit 3x cơ bản, còn có các ống kính 7x và 12x, thường được gọi là các siêu zoom, những loại rất phổ biến. Bạn sẽ thấy các số liệu như 18-200mm hoặc 28-300mm. Các ống kính khác được chế tạo để lắp vào nơi ống kính kit của bạn không phủ tới, như 55-210mm, v.v… Hãy nhớ rằng, zoom, không có nghĩa là tele. Bạn có thể có các ống zoom góc rộng sử dụng toàn bộ phạm vi độ dài tiêu cự của chúng, ngắn hơn điểm cắt 50mm, chẳng hạn như ống kính zoom Sigma 14-24mm f/2.8.

Sự đánh đổi với các ống kính zoom, đặc biệt là các ống có mức zoom cao, bao phủ một phạm vi dài, là chúng thường không sắc nét hoặc sáng như các ống tiêu cự cố định (ống kính prime). Ống kính zoom chuyên nghiệp cũng tốt, nhưng thường cung cấp mức zoom nhỏ hơn 3x và đắt hơn đáng kể so với ống kính kit hoặc ống kính một tiêu cự.

Có vô số tùy chọn cho ống zoom, chỉ cần kiểm tra trang web của nhà sản xuất để biết chi tiết và giá cả. Nếu bạn chỉ muốn bù đắp vào ống kính kit của mình, một ống kính tầm 55-200mm hoặc 70-300mm (tùy thuộc vào những gì có sẵn cho máy ảnh của bạn) là một phương án hợp lý. Và đừng ngại mạo hiểm vượt ra ngoài tên thương hiệu ở mặt trước máy ảnh của bạn. Có các thương hiệu bên thứ ba (third-party) có sẵn – như Sigma, Tamron và Tokina – cung cấp nhiều tùy chọn, thường có tỷ lệ giá / hiệu suất tốt hơn so với ống kính của bên thứ nhất.

Ống kính Prime

Nikkor Z 50mm f/1.8 S

Ống kính một tiêu cự (ống kính prime, ống kính fixed,… hãy gọi theo cách của bạn) – hay cụ thể hơn là ống kính tiêu cự cố định – chỉ cung cấp một trường nhìn. Ống kính prime là một trong số ống kính tốt nhất bạn có thể nhận được tiền, và trong hầu hết các trường hợp, cung cấp chất lượng hình ảnh tốt hơn, bắt sáng tốt hơn so với các đối tác zoom của chúng. 50mm f/1.8, bạn có thể thấy ở trên, có lẽ là ống kính một tiêu cự tinh túy, cung cấp độ dài tiêu cự chuẩn (như mắt thường), khẩu độ lớn. Đặc biệt, độ dài tiêu cự này là một khuyến nghị phổ biến cho các nhiếp ảnh gia muốn vượt ra khỏi ống kính kit của họ, nhờ chi phí tương đối thấp, chất lượng hình ảnh tuyệt vời và hiệu suất ánh sáng tốt.

Ngoài ra còn có nhiều ống kính đặc biệt phổ biến hơn ở dạng ống kính prime, như ống kính macro và mắt cá. Ống kính chân dung và nhiều ống kính siêu tele cũng được cung cấp dưới dạng ống kính prime. Các ống kính một tiêu cự thường đi kèm với khẩu độ lớn hơn (được biểu thị bằng số f, như f/1.8) cho phép thu nhiều ánh sáng hơn và cho phép làm mờ hậu cảnh nhiều hơn, rất phù hợp để chụp chân dung (xem phần giải thích độ sâu trường ảnh của chúng tôi để biết thêm thông tin về kiểm độ mờ hậu cảnh hay bokeh). Với ống zoom kit tiêu chuẩn bạn sẽ phải bắt đầu sử dụng đèn flash, trong khi cùng tình huống bạn vẫn có thể chụp tốt không cần flash nếu sử dụng ống kính một tiêu cự tốc độ cao.

Một lý do khác để trang bị ống kính prime là về kích thước. Đặc biệt với những chiếc máy ảnh không gương lật nhỏ hơn, ống kính pancake rất phổ biến, đây là những ống kính prime có giá cực thấp mà bạn có thể mang theo bên mình mọi lúc mọi nơi.

Tại sao khẩu độ rộng (hoặc nhanh) lại quan trọng

Mặt trước ống kính xem lại Fujifilm XF56mm f1.2R APD

Khi bạn bắt đầu tìm kiếm ống kính, bạn có thể thực hiện vài lần khi bạn xem giá. Bạn có thể thấy một ống 50mm với giá 120 USD và một chiếc khác với giá 1.600 USD từ cùng một nhà sản xuất. Với cả ống prime và ống zoom, có nhiều yếu tố có thể làm cho một ống kính có cùng tiêu cự đắt hơn ống kính khác, nhưng điểm khác biệt chính là khẩu độ (hoặc độ rộng của ống kính có thể mở ra để bắt sáng). Điều này được đo bằng f-stop và nếu chưa quen thì bạn có thể thấy thông số này có vẻ trái ngược, số f càng thấp, bạn càng có thể thu được nhiều ánh sáng hơn.

hasselblad 80mm f19 trên tay ấn tượng xcd mẫu 6

Mẫu Hasselblad XCD 21mm

  • 1. Khẩu độ rộng (nhanh) được sử dụng để tách đối tượng khỏi nền.
  • 2. Khẩu độ hẹp (chậm) được sử dụng để giữ tiền cảnh và hậu cảnh bắt nét trong dãy tiêu cự.

Trong trường hợp ống kính 120 USD 50mm của Canon, khẩu độ tối đa là f/1.8. Còn ống kính 50mm có giá 1,600 USD của Canon có khẩu độ f/1.2, sáng hơn, nhanh hơn. Cái sau cũng sử dụng thấu kính chất lượng cao và cấu trúc chắc chắn hơn, dẫn đến sự chênh lệch giá rất lớn.

Hầu hết chúng ta, trừ những chuyên gia khó tính nhất, sẽ không cần ống kính f/1.2, nhưng nếu bạn chụp nhiều trong điều kiện ánh sáng yếu mà không có đèn flash, hãy đầu tư vào ống kính có khẩu độ rộng, có thể trong phạm vi từ f/1.8 đến f/2, chắc chắn là đáng giá (để cho vui, tôi sẽ chỉ ra một trong những ống kính nhanh nhất là ống kính Leica Noctilux 50mm khẩu f/0,95 – có giá “chỉ”… 11,295 USD. Tuyệt vời!).

Để so sánh, hầu hết các ống kính zoom kit có khẩu độ không rộng hơn f/3.5 và hầu như khẩu độ luôn luôn bị điều chỉnh giảm khi bạn phóng to. Đây là lý do tại sao bạn sẽ thấy một tên ống kính được viết dưới dạng 18-55mm f/3.5-5.6. Điều đó ngụ ý rằng ở 18mm, khẩu độ rộng nhất là f/3.5, trong khi ở 55mm, rộng nhất là f/5.6 (tức là chậm hơn một nửa và có nghĩa là nó cho phép ít hơn một nửa ánh sáng khi ở mức 55mm). Một ống kính một tiêu cự có khẩu độ lớn thường cho lượng ánh sáng gấp hai, ba, bốn hoặc nhiều lần so với ống kính kit.

Các ống kính zoom chuyên nghiệp thường đạt tối đa ở f/2.8 và được thiết kế đặc biệt để duy trì khẩu độ đó trong phạm vi zoom. Ống kính có thông số tương đương 24-70mm f/2.8 rất phổ biến được sản xuất bởi nhiều nhà sản xuất, nhưng những mẫu như vậy có thể có giá trên 2,000 USD.

Chế độ chống rung ảnh

Nhiều máy ảnh mirrorless có chức năng ổn định hình ảnh được tích hợp vào thân máy (In-body Image Stabilizer, IBIS) để giúp loại bỏ hiện tượng rung máy. Tuy nhiên, tính năng này hiếm hơn nhiều trong máy ảnh DSLR. Nếu bạn muốn ổn định trên máy ảnh không tích hợp sẵn, bạn phải mua một ống kính có tính năng ổn định quang học. Các nhà sản xuất sử dụng các tên khác nhau để biểu thị tính năng này, từ IS (Image Stabilizer) của Canon đến VR (Vibration Reduce) của Sony đến OSS (Optical Stabilized Shots) của Sony.

Tính năng ổn định quang học không phải lúc nào cũng cần thiết cho chụp ảnh tĩnh – chụp ở tốc độ màn trập nhanh cũng sẽ giữ cho mọi thứ đẹp và sắc nét. Tuy nhiên, khi làm việc trong điều kiện ánh sáng yếu ở tốc độ màn trập chậm, quay video trong mọi điều kiện hoặc sử dụng tiêu cự rất dài, việc ổn định là rất quan trọng. Tính năng ổn định phổ biến hơn trên các ống kính zoom, ít hơn ở các ống kính prime nơi khẩu độ rộng hơn cho phép bạn chụp tốc độ màn trập nhanh hơn.

Ống kính nào tốt nhất để trang bị?

Ống kính tốt nhất để thêm vào “bộ đồ nghề” của bạn phụ thuộc vào những gì bạn muốn chụp. Dưới đây là một vài trường hợp phổ biến nhất:

50mm f/1.8: Ống kính một tiêu cự này là một bản nâng cấp tuyệt vời từ ống kính kit, đặc biệt đối với ảnh chân dung (người hoặc vật nuôi), chụp ảnh thiếu sáng hoặc làm mờ hậu cảnh thì nó thực sự tuyệt vời. Điểm cộng lớn nhất? Ống 50mm cơ bản thường có dưới 200 USD từ một số nhà sản xuất. Các ống prime tuyệt vời khác là 35mm, 85mm và 105mm, nhưng chúng sẽ đắt hơn một chút.

14-24mm f/2.8: Ống kính siêu rộng này rất phù hợp cho phong cảnh và nhiếp ảnh đường phố, và khẩu độ lớn hơn hầu hết các ống kính kit.

70-300mm: Các ống kính tele thể thao và động vật hoang dã chuyên nghiệp thường rất đắt tiền, nhưng ống 70-300mm rẻ tiền vẫn có và là lựa chọn tuyệt vời cho một người có sở thích muốn đưa các vật thể ở xa đến gần. Các ống zoom “lành túi” này không bắt sáng tốt lắm, vì vậy tôi không khuyên dùng chúng cho trường hợp ánh sáng yếu, chẳng hạn như với các môn thể thao trong nhà, nhưng đối với hầu hết các nhiếp ảnh gia, đó là một ống kính tuyệt vời để có trong túi của bạn.

Ống kính Macro 1:1: Ống kính macro cho thấy cảnh tuyệt vời bị che khuất bởi kích thước nhỏ của chúng. Các ống kính macro có nhiều độ dài tiêu cự khác nhau, nhưng quan trọng nhất là tìm thông số tỷ lệ 1:1 đó để bạn có thể thực sự tiếp cận gần với các đối tượng (Nếu bạn có ngân sách eo hẹp hơn, tỷ lệ 1:1.2 hoặc 1:2 là ổn). Nếu bạn muốn chụp các đối tượng thô ráp – chẳng hạn như côn trùng – hãy chọn macro có độ dài tiêu cự dài hơn.

Hãy nhớ rằng, trong khi bạn cần quan tâm đến ngàm ống kính phù hợp với máy ảnh của mình, bạn không nhất thiết phải đi theo thương hiệu trên máy ảnh. Trong khi các ống kính từ các nhà sản xuất máy ảnh lớn có xu hướng khá tốt, một số ống kính yêu thích của tôi là các lựa chọn ít tốn kém hơn từ các công ty như Sigma và Tamron.